دکتر علی محمدی در مصاحبه با «پرانتز»:

دکتر محمدی ، استاد بازنشسته دانشگاه ناتینگهام انگلستان که به تازگی به ایران بازگشته است در گفت و گو با "پرانتز" در باره کارکرد فرهنگی تلویزیون گفت: "تلویزیون به فرهنگ شکل می دهد. فرهنگ سازی کار ظریفی است و کسانی که می خواهند کار برنامه سازی کنند باید با وضعیت روحی و فرهنگی و اجتماعی مردم آشنا باشند. متاسفانه این نکته در این رسانه مغفول مانده است. این وضعیت در مورد روزنامه ها هم دیده می شود. آنها بیش از حد غرب زده می شوند و معمولا ترجمه های مبتذلی را ارایه می دهند. این مسایل چه دردی را درمان می کند و کدام گره کور را باز می کند ؟ چرا شما عکس یک کارگر یا یک کشاورز را با دستان پینه بسته اش در صفحه اول روزنامه تان چاپ نمی کنید؟ چرا مشکلات و دغدغه های زندگی روزمره او را منعکس نمی کنید. "اسکار" و عکس هنرپیشه ها کدام درد محرومان جامعه را حل می کند؟ اسکار به چه درد ما می خورد .ما می خواهیم مسایلی را دنبال کنیم که با مسایل معیشتی مردم گره خورده است. بیکاری، بحران جمعیت، ترافیک و دغدغه های معیشتی و...باید مورد توجه رسانه ها قرار گیرد. مسایل دیگر جزو اولویت های خبری دسته پنجم و ششم ماست."

دکترمحمدی افزود: من در میان رسانه ها نوعی عدم تعادل را مشاهده می کنم،برخی آن قدر شیفته غرب شده اند که می توان گفت از غربی ها هم غربی ترند و برخی دیگر هم از آن سوی بام می افتند. .بیایید ملت و منافع ملی را در نظر بگیریم و من فکر می کنم روزنامه های ما خیلی به منافع ملی توجه نمی کنند و دایما در پی فروش روزنامه خود هستند.

محمدی بزرگترین مشکل روزنامه نگاران ایرانی را عدم امنیت شغلی ذکر می کند و می افزاید: دغدغه نبود امنیت شغلی امکان نگاه حرفه ای را از روزنامه نگاران سلب می کند. مشکل دیگر،  مساله جوامع در حال گذار است. در این گونه جوامع هیچ چیز پایدار نیست، سیاست ها تغییر می کند و روزنامه نگار نمی داند باید چه سازی بزند و همین دغدغه او را به سمت خود سانسوری سوق می دهد. خودسانسوری یک بیماری است که بر روی نوشته روزنامه نگار اثر نامطلوب می گذارد. این است که می بینید روزنامه ها پر از مطلب است اما چیزی برای گفتن ندارد. در مواقعی که روزنامه ها آزاد تر بودند به قدری تند بودند که حد و حدود خود را نمی شناختند و برای صاحب امتیاز روزنامه ایجاد دردسر می کردند. ما حد و حدود خود را نمی دانیم تا کجاست و گاهی پا را از محدوده مشخص شده فراتر می بریم.

از نظر حرفه ای،  روزنامه نگاری پیشرفت زیادی داشته است، اما روزنامه نگاران نتوانسته اند از تجربیات دیگر کشورها استفاده  کنند و از شرایط کاری آنجا مطلع شوند. آشنایی با این رسانه ها اعتماد به نفس بیشتری را در روزنامه نگاران داخلی به وجود خواهد آورد و آنها سعی می کنند بیشتر کارکنند و خودی نشان دهند. اما متاسفانه نبود تعامل با رسانه های خارجی باعث رخوت در روزنامه نگاری ما شده است.

وی با مقایسه ای میان روزنامه نگاری ایرانی و روزنامه نگاری بین المللی می گوید: اگر صفحات مجموعه ای از روزنامه ها را با قیچی برش بزنید و کنار هم بگذارید شاید بتوان گفت که از درون آن بتوان شکلی ازاستانداردهای بین المللی روزنامه نگاری را یافت اما به طورکلی برخی از روزنامه های ما اصلا حالت روزنامه ندارند و صرفا یک سری واژه هاست که در کنارهم چیده شده اند. برخی روزنامه ها شباهت زیادی به روزنامه های حرفه ای دارند اما از نظر محتوایی بسیار ضعیف اند. معلوم نیست کار این روزنامه ها دادن اطلاعات به مخاطب است یا دادن آموزش به او و یا در پی چاپ آگهی بیشترند. روزنامه خوب این جا هم، حتی مقاله اورژینال ندارد و صرفا ترجمه های مختلف ، قراضه و درجه دو را شامل می شود. به نظر من قدری کیفیت نوشتاری روزنامه ها پایین آمده است. در زمانی که ما دانشجو بودیم نوشته های روزنامه نگارانی که مقاله می نوشتند و از بهترین روزنامه نگاران کشور بودند تاثیرات زیادی را در جامعه درپی داشت. هر پنجشنبه مرحوم حسن صدر مقالاتی را در خصوص انقلاب الجزایر می نوشت و در آن روز،  روزنامه اطلاعات 5هزار نسخه بیشتر منتشر می شد. اما امروزکمتر می توان تحلیل های خوب و اثرگذار را سراغ گرفت.با آن که آن روزها خبری از دانشکده ها و مراکز آموزش روزنامه نگاری نبود و غالبا دبیران و معلمان به حرفه روزنامه نگاری روی می آوردند. گرچه امروز خوشبختانه مراکز زیادی مشغول تربیت روزنامه نگار هستند اما متاسفانه روزنامه ها آن انسجام گذشته را ندارند.

وی درپایان درخصوص محدودیت هایی چون سانسور در روزنامه نگاری می گوید: در همه کشورها مساله فیلتر گذاری وجود دارد ولی  این مساله شدت و ضعف دارد. شما نمی توانید برخی اسامی را ذکر کنید ویا در خصوص افراد خاصی مطلب بنویسید اما ضابطه خاصی برای این مسایل تعریف شده است. برای مثال اگر شما تصور می کنید که نوشتن راجع به ملکه الیزابت غیر از آن که به فروش روزنامه تان کمک می کند ،مطلبی است که مردم بایداز آن مطلع شوند، قانون از شما حمایت می کند. چون روزنامه نگار وظیفه دارد در همه حال مدافع حقوق مردم باشد. مردم به خاطر خریدن آن روزنامه حامی آن روزنامه  می شوند. ودر شرایطی هم بالا و پایین آمدن تیراژ روزنامه تان است که به شما می فهماند که چه حرکتی از شما مورد پسند مخاطبان بوده است و چه حرکتی آنها را رنجانده است.

منبع با اندک اصلاحات: www.parantez.blogsky.com

هفته گذشته زمانی که در مراسم معرفی برترین عکس های نشریه همشهری محله نام «محمد توکلی» از سوی مجری برنامه به عنوان یکی از برگزیدگان اعلام شد، کمتر کسی می دانست که محمد، پسر دکتر «احمد توکلی» استاد برجسته روزنامه نگاری است.

 جالب اين  بود که دکتر توکلی در کنار دکتر يونس شکرخواه و چند تن دیگر از استادان روزنامه نگاری در روی سن، جوایز برگزیدگان را اهدا می کردند. وقتی که محمد برای دریافت جایزه با استادان دست داد و برای گرفتن جایزه نزد دکتر شکرخواه رفت، يونس به او گفت :«برو اول صورت پدر را ببوس و بعد بيا جايزه ات را بگير!» آن جا بود که مجری اعلام کرد «محمد توکلی» پسر هنرمند استاد «توکلی» است. وقتی کف ممتد  حاضران در سالن با بوسه های  محمد بر گونه های  شاد پدر همراه شد، ناخودآگاه اين شعر بر لبانم جاری شد: «از پدر پسر چنين بايد...».

کسب جايزه عکس برتر در مسابقه عکس عاشورائیان، که دومين توفيق پیاپی محمد توکلی در یک هفته اخیر است، به او و پدر بزرگوارش تبريک می گويم.     

از امروز تعدادی از جزوه های درسی ارتباطات را برای استفاده دانشجويان در روی سايت شخصی ام به آدرس www.drmahaki.com  گذاشته ام. اين جزوه ها مربوط به درس های  فنون تبليغ، افکار عمومی، مبانی ارتباطات انسانی و روزنامه نگاری است. ان شاالله در آينده نزديک جزوات ديگری را پس از اين که ويراستاری کردم روی سايت خواهم گذاشت.

از صبح شنبه ۲۰ اسفند ماه نيز تعداد ۹ مقاله از تاليفاتم را برای بهره برداری دوستان، دانشجويان و پژوهشگران علوم ارتباطات روی همين سايت گذاشته ام. اين مقاله ها عبارتند از: ايران و چشم انداز روابط عمومی در جهان معاصر، تبليغات در انتخابات، رابطه پليس و مردم در مطبوعات ايران، رسانه ها و آموزش عمومی، رسانه ها و سياست خارجی،  شادی عمومی و پخش زنده تلويزيونی، در باره پايگاه اطلاع رسانی پليس، مطبوعات مردم و شهرداری، نگرش اخلاقی به فن آوری های نوين.

از خدا طلب توفيق می کنم تا مقالات ديگر را هم بتوانم بازنگری و تنظيم کنم تا در دسترس عموم قرار گيرد.

و اما دو نکته شايان ذکر:

 اول اين که جزوات ياد شده عمدتا گردآوری هستند و نه تاليف. منابعی را که برای گردآوری از انها استفاده کرده ام در انتهای جزوه ها ذکر شده اند.

دوم: ممنون می شوم نظر شما را در باره آنها داشته باشم.

ضمنا چون قصد دارم بيوگرافی مختصری از استادان ايرانی محترمی که در علوم ارتباطات تدريس و تحقيق می کنند روی سايت بگذارم، متشکر خواهم شد چنان چه خلاصه ای از زندگی نامه و سوابق آموزشی و پژوهشی خود را به اين آدرس  برايم ارسال کنند:

amahaki@gmail.com

خبرنگاران و سردبيران جوان، پرنشاط و با انگيزه اين نشريه مردمی دور هم جمع شده بودند تا جشن تولد دوسالگی همشهری محله را با شکوه برگزار کنند.

در اين مراسم برگزيدگان بخش های مختلف ( مقاله، خبر، گزارش، عکس، گرافيک و ...) معرفی شدند و از خانواده های سه عکاس و خبرنگار شهيد حادثه سقوط سی ۱۳۰ تجليل شد. معارفه آقای انتظامی به عنوان مدير مسئول و مدير عامل موسسه همشهری هم يکی ديگر از بخش های اين مراسم بود.

به اصحاب همشهری محله آغاز سومين سال انتشار اين نشريه مردمی و خونگرم را تبريک می گويم.

برای آقای زايری هم که در راه اندازی اين نشريه و اداره آن تا همين ۶ ماه پيش جدا مايه گذاشت آرزوی موفقيت می کنم.

ضمن تبریک این انتخاب به حضور جناب انتظامی و آرزوی موفقیت برای ایشان، از شهردار محترم تهران جناب آقای دکتر قالیباف هم به خاطر این حسن انتخاب تشکر می کنم.

حال که یکی از قوی ترین تیم های روزنامه نگاری کشور شامل جناب حاج آقای زائری به عنوان سردبیر و جناب آقای انتظامی به عنوان مدیر مسئول در کنار هم قرار گرفته اند انتظار می رود روزنامه همشهری، به عنوان پرتیراژترین روزنامه کشور، بیش از گذشته در عرصه مطبوعاتی روندی رو به رشد را تجربه کند.

  گذر بزرگراه از جنگل لويزان

از موضوعات مهمی که در حوزه علوم ارتباطات مورد بحث و بررسی جدی قرار می گیرد، «رابطه متقابل رسانه ها و افکار عمومی» است. رسانه ها، با قرار گرفتن ميان کنشگران سياسی و مردم، نقش گزارشی ايفا می کنند. يعنی در قالب اخبار و تفسير رخدادها، «فضاسازی ذهنی»  می کنند.

بعضی از صاحب نظران ارتباطات معتقدند که رسانه ها «شبه بحران هايی» درست می کنند تا بتوانند در ميان موضوع های مختلف روز که اهميت نابرابر دارند، اولويت قائل شوند. به نظرآنان رسانه ها با برنامه ريزی های زمان بندی شده خود در عرصه رويدادها، سعی می کنند بر گرايش های مردم در موضوع های مختلف تاثير بگذارند.

در اینجا بحث بر سر این پيش می آيد که آيا رسانه ها در انجام این کار، از دستور کاری تبعیت می کنند که بر مبنای مقتضیات حرفه ای رسانه ای و یا نیاز های مخاطبان تنظیم شده و يا خير برعکس آنان بر اساس ملاحظات سیاسی _ اقتصادی و یا رقابت های صنفی، دستور کارهای خود را تنظيم و پيگيری می کنند.

در خصوص موضوعات اجتماعی و مباحث توسعه شهری، یکی از حالت های ناخوشايند ممکن این است که دستورکار رسانه از مصلحت اجتماعی فاصله گیرد و به گونه ای رویداد مدار بدون توجه به فرآیندها و نیازهای اجتماعی، در مقابل روند بهسازی و پیشرفت امور جامعه جبهه گيری کند. شايد بتوان نمونه چنین موردی را در موضوع گذر بزرگراه در حال احداث شهيد زين الدين  از میان جنگل لویزان ببینیم.

واقعیت این است که سال های متمادی مردم ساکن منطقه شرق تهران از معضل گره کور ترافیکی رنج برده اند. پس از مدت ها انتظار، آنها خبر ادامه احداث مسير بزرگراه شهيد زين الدين را می شنوند. بزرگراهی که مشکل ترافيک آن منطقه را می تواند به طور محسوس کاهش دهد. اين خبر که نويد دهنده حل مشکل ديرين آنان بود از سوی ديگر نگرانی هايی را در مورد احتمال تخريب منازل آنان ايجاد کرد. لذا اين پرسش که آيا مسير بزرگراه از ميان خانه های کوچک و پر جمعيت آنها گذر خواهد کرد يا نه بين ساکنان منطقه رد و بدل می شد. البته اين موضوع برای کسانی که احتمالا بر اساس رانت اطلاعاتی از مسير قبلی گذر بزرگراه مطلع شده و زمين هايی را در آن اطراف خريده بودند تا سودهايی سرشار به جيب زنند اصلا نگران کننده نبود!

در اين اثنا خبر می رسد برای ممانعت از خرابی منازل 830 نفر از ساکنان و جلوگيری از بی سرپناه شدن بيش از پنج هزار نفر افراد منطقه، مسير بزرگراه از ميان جنگل لويزان عبور خواهد کرد. اين خبر به همان اندازه که برای آن پنج هزار نفر خوشحال کننده است می تواند اسباب نگرانی گروه کوچکی را فراهم سازد که کسب ثروت انبوه از فروش زمين های اطراف مسير قبلی بزرگراه را انتظار می کشيدند.

در طول دو هفته گذشته سر و صدای رسانه ای تحت عنوان جلوگيری از قطع 4000 درختی که در مسير احداث بزرگراه قرار داشتند پژواکی بيش از موارد مشابه قبلی يافت. اندک کسانی که از قطع درختان توتستان «کن»، درختان «چيتگر» و نيز 8 هزار اصله درختان پرديسان در همين چند سال گذشته مطلع شده بودند، به ياد ندارند سر و صدای رسانه ای در برابر آن موارد اين طور پر حجم برپا شده باشد. آن هم در شرايطی که بعضا قطع درختان ياد شده برای احداث خانه يا ساختمان اداری بود و بار چندانی را از دوش مشکلات مردم بر نمی داشت.

 اگر نگاهی منصفانه به عملکرد رسانه های جمعی در طی دو هفته گذشته داشته باشيم، به هيچ موردی در رسانه ها برنخواهيم خورد که در آن آماری دقيق از قدرت آلايندگی خودروها به ازای هر دقيقه توقف در ترافيک شرق تهران صورت گرفته باشد و يا در باره کم تاثير بودن قدرت درختان سوزنی در کاهش آلودگی سخن گفته باشند.  و لذا کمتر مردم در جريان اين واقعيت مهم قرار گرفتند که بازگشايی مسير بزرگراه، صدها برابر بقای درختان ياد شده در کاهش آلودگی هوای تهران تاثيرگذار است. 

در رسانه ها در باره مشکلات ساکنان منطقه در صورت تخريب منازل شان برای احداث بزرگراه (در صورت احداث آن از مسير قبلی) بحث نشد و طوری وانمود شد که آنان نگران قطع درختان اند و نه تخريب خانه های خود!

روزنامه نگاران ما در باره ضرورت توجه به روزنامه نگاری توسعه در کلاس های آموزش روزنامه نگاری درس هايی ارزشمند را آموخته اند. يکی از اين درس ها اين است که نسبت به انعکاس پيشرفت ها و اقدامات عام المنفعه حساس باشند و از انعکاس آنها به بهانه جذاب نبودن دريغ نورزند. بر خلاف توصيه مدرسان روزنامه نگاری توسعه، در طول يک سال گذشته هيچ گاه رسانه های ما از غرس بيش از سه ميليون نهال در تهران بزرگ و اطراف آن صحبت نکردند!

در شرايطی که هر خودروی فرسوده برابر 30 دستگاه خودروی سالم آلودگی ايجاد می کند، کمتر کژکاردی نهادهای ذی ربط در خروج خودروهای فرسوده مورد کنکاش جدی قرار گرفت و بار تمام گناه تداوم آلودگی هوای تهران به قطع تعدادی از درختان سوزنی لويزان افتاد!   

در حالی که شايعه تخريب شدن 40 خانه در جنگل لويزان در صورت گذر بزرگراه از ميان آن جنگل در برخی رسانه ها مطرح شد، هرگز اصل واقعيت که فقط دو آلونک غيرمجاز در مسير احداث بزرگراه در جنگل لويزان قرار دارد به اطلاع عموم نرسيد.

اساسا از عدم طرح صحيح و کارشناسانه موضوعات اجتماعی، بيش از همه مردم لطمه می بينند. مردمی که از عقب افتادگی های عمرانی رنج می برند و ساعات زيادی از عمر با ارزش خود را در هياهوی ترافيک هدر می دهند.  مردمی که در گذشته های نه چندان دور شاهد بوده اند که نقشه مسير بسياری از بزرگراه ها، نه بر اساس ملاحظات جغرافيايی، جمعيتی يا جامعه شناختی، که صرفا بر مبنای ملاحظات اقتصادی ( البته به نفع گروهی اندک)  ترسيم شدند و نيز درختان زيادی به خاطر منافع شخصی و نه عمومی قطع شدند و صدايی از رسانه ای برنخاست. براستی اين بار چه ملاحظه ای ايجاب می کرد طرحی قانونی و عام المنفعه در راستای خدمت عمومی به مردم اين چنين مورد هجمه قرار گيرد؟ بهتر است با ديدی نقادانه جريان رسانه ای دو هفته گذشته را بازبينی کنيم و از خود به عنوان يک عضو رسانه، که رسالت آگاهی دهی و هشيارسازی مردم را در نظر دارد بپرسيم که آيا در جهت منافع مردم عمل کرده ايم يا خدای ناخواسته در جهت ...!

«آبراهام مازلو»، روان شناس صاحب نام، بر اين باور است که انسان ها می بايد آن چيزی بشوند که استعداد آن را دارند. او سلسله مراتبی از نيازهای انسان ها شکل داده است که تمام نيازهای نامحدود انسانی را در چند طبقه به قرار زير تقسيم بندی کرده است:

اولين دسته از نيازها، نياز های جسمانی(Pysical ) است. اين نيازها هسته مرکزی دوام و بقاء جسمانی هر انسان است. هر انسان بايد بخورد و بنوشد تا زنده بماند. نياز جسمانی، با نياز به امنيت و ايمنی تعقيب می شود. به محض سير شدن شکم و رفع نيازهای جسمانی، نياز ايمنی مطرح می شود. اين نياز از ابتدای خلقت با انسان بوده است. دو نياز «جسمانی» و «ايمنی» را نيازهای اوليه می گويند. چرا که بودن و نبودن آن ها موجب بودن يا نبودن آدمی می شود.

پس از اين نيازها، «نيازهای اجتماعی» مطرح می شوند. نيازهای اجتماعی با پذيرش اجتماعی، يعنی دوست داشتن و مورد توجه قرار گرفتن همراه است. نياز اجتماعی، در واقع، با زيستن در جمع، کم و بيش ارضاء می شود.

فراتر از نياز های اجتماعی، نياز «حرمت به خود» است. هر انسانی تصوری از خود دارد و نياز دارد که اين تصور در او به درستی شکل گيرد. او دلش می خواهد همه او را نسبت به انجام امور انسانی توانا و ذی صلاح بدانند.

در حد نهايی هرم سلسله مراتب نيازها، نياز به «خوديابی» يا «خودشکوفايی» قرار دارد. منظور از اين نياز، نياز به کشف توانايی های خود و به کار گرفتن آن ها است. روان شناسان معتقدند که هر چه «خودآگاهی» بيشتر باشد موجب «خودشکوفايی» بيشتر می شود.

زمانی که ما به خود بپردازيم و بر خويشتن خويش وقوف يابيم، عامل کنترل، عاملی درونی شده و ديگر، عوامل بيرونی نمی توانند در حد زياد ما را کنترل کنند.

آگاهی از خود، بر رفتار ارتباطی ما نيز تاثير می گذارد. افرادی که خود را می شناسند و به خودآگاهی رسيده اند، با راحتی بيشتری می توانند به تشريح خود و خواسته های خود، چه به صورت کلامی و چه غير کلامی بپردازند. گريه و خنده آن ها مبين خواسته های آنهاست. کلام آن ها با آهنگ مخصوصی به دل می نشيند. اعضای بدن، ترس آن ها را منتقل می کند. آن ها به همين گونه در مقابل ديگر احساسات عمل می کنند. نااميدی، لذت و شادمانی آن ها، همه و همه، از طريق اندام و اعضای بدن آن ها و حرکات اين اعضا نشان دادنی است.

(جهت آگاهی بيشتر به کتاب «مبانی ارتباطات انسانی» نوشته دکتر «علی اکبر فرهنگی» مراجعه شود.)